Denetimli serbestlikten yararlanmak isteyen hükümlünün, artık önce ceza infaz kurumuna girip belirli bir süre kalması gerekiyor. Haziran 2025’te yürürlüğe giren düzenleme, kamuoyunda “girdiği gün çıkma” olarak bilinen uygulamayı sona erdirdi. Bu yazıda düzenlemenin ne getirdiğini, sürenin nasıl hesaplandığını ve neden yapıldığını sade bir dille anlatıyoruz.
Kısaca
- 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 105/A maddesine eklenen hükme göre denetimli serbestlikten yararlanacak hükümlü, en az 5 gün ceza infaz kurumunda kalmak zorundadır.
- Cezası uzunsa, koşullu salıverilme tarihine kadar kurumda geçirmesi gereken sürenin en az onda biri kadar kalması gerekir.
- İki şart birlikte aranır: onda bir hesabı 5 günden az çıksa bile 5 gün şarttır.
Denetimli serbestlik nedir?
Denetimli serbestlik, cezanın bir bölümünün cezaevinde değil, dışarıda, belirli yükümlülükler ve denetim altında geçirilmesidir. Düzenleme 5275 sayılı Kanun’un 105/A maddesinde yer alır. Amaç, hükümlünün topluma yeniden kazandırılmasıdır; bu amaç kanunun temel hükümlerinde de (md. 3) görülür.
Eski uygulamada sorun neydi?
Koşullu salıverilmesine belirli bir süre (örneğin 1 yıl veya geçici maddelerle artırılan süreler) kalan iyi halli hükümlüler, açık cezaevine ayrıldıktan kısa süre sonra, bazen teslim oldukları gün dışarı çıkabiliyordu. Bunun sonuçları şunlardı:
- Özellikle kısa cezalarda infazın kurumsal boyutu fiilen ortadan kalkıyordu.
- Mağdurlarda ve toplumda “suç işleyenin yanına kâr kaldığı” algısı güçleniyordu.
- Cezanın caydırıcılığı zayıflıyordu.
Yeni düzenleme ne getiriyor?
105/A maddesinin birinci fıkrasına eklenen hükme göre hükümlü, koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini kurumda geçirmiş olmalıdır. Bu süre beş günden az olamaz. İki şart birlikte aranır:
Düzenleme hangi suçlar bakımından uygulanır?
Düzenlemenin, 4 Haziran 2025 tarihinden sonra işlenen suçlar bakımından uygulandığı kabul edilmektedir. Geçiş hükümleri ve somut dosyadaki durum, ilgili kanun metni ve güncel uygulama üzerinden ayrıca değerlendirilmelidir.
Örneklerle hesaplama
Örnek 1: Kısa cezada
Koşullu salıverilmeye kadar 30 gün infaz edilecek bir hükümlü için onda bir hesabı 30 ÷ 10 = 3 gündür. Kanun “beş günden az olmamak” şartını koyduğu için hükümlü en az 5 gün kurumda kalmalıdır.
Örnek 2: Uzun cezada
Koşullu salıverilmeye 300 gün kalan bir hükümlü için onda bir hesabı 300 ÷ 10 = 30 gündür. Bu süre 5 günden fazla olduğundan hükümlü en az 30 gün kurumda kalmalıdır.
Örnekler düzenlemenin mantığını göstermek için sadeleştirilmiştir. Gerçek hesaplamada cezanın türü, suç, koşullu salıverilme oranı (md. 107) ve diğer şartlar ayrıca dikkate alınır.
Bu düzenleme neden önemli?
Caydırıcılık ve toplumsal adalet
Cezanın işlevlerinden biri, toplumdaki diğer kişileri suç işlemekten caydırmaktır (genel önleme). Cezaevine girip aynı gün veya ertesi gün çıkmak bu işlevi zayıflatıyordu. Asgari 5 günlük süre ve onda bir oranı, hükümlünün özgürlükten yoksun kalmanın gerçekliğiyle yüzleşmesini sağlar.
“İyi hal” değerlendirmesi
Denetimli serbestliğin anahtar şartı iyi hal göstermektir (md. 89). Bu değerlendirme kurum bünyesindeki kurul tarafından yapılır. Birkaç saatlik veya bir günlük kalışla nitelikli bir değerlendirme yapılamaz. En az 5 günlük süre idareye şu imkânları verir:
- Hükümlünün tutum ve davranışlarını gözlemlemek,
- Risk analizi yapmak,
- İyileştirme sürecine uyumunu ölçmek.
Sık sorulan sorular
Denetimli serbestlikte onda bir şartı nedir?
Hükümlünün, koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini (%10) fiilen ceza infaz kurumunda geçirmesi gerekir.
Beş gün şartı ne anlama gelir?
Onda bir hesabı 5 günden az çıksa bile hükümlünün en az 5 gün ceza infaz kurumunda kalması gerekir. Örneğin koşullu salıverilmeye kadar 30 gün infaz edilecek bir hükümlü için onda bir hesabı 3 gündür; ancak “beş günden az olmamak” şartı nedeniyle en az 5 gün kurumda kalınır.
Düzenleme hangi maddede yer alıyor?
5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 105/A maddesinin birinci fıkrasında yer almaktadır.
Bu kural herkes için aynı mı işler?
Kuralın mantığı aynıdır; ancak gerçek hesaplamada cezanın türü, işlenen suç, koşullu salıverilme oranı (md. 107), kanunda bazı hükümlü grupları için öngörülen farklı süre şartları ve diğer şartlar ayrıca dikkate alınır. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Sonuç
Düzenleme, bir yandan denetimli serbestliğin topluma uyum imkânını korumakta, öte yandan infazın ciddiyetini artırmaktadır. Ceza infaz kurumu, denetimli serbestliğe geçişten önce sadece bir formalite durağı olmaktan çıkmış, hükümlünün asgari düzeyde de olsa değerlendirildiği bir aşamaya dönüşmüştür.
5275 Sayılı Kanun’un 105/A Maddesi (Tam Metin)
Denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezanın infazı
Madde 105/A – (Ek: 5/4/2012-6291/1 md.)
(1) (Değişik: 14/4/2020-7242/46 md.) Hükümlülerin dış dünyaya uyumlarını sağlamak, aileleriyle bağlarını sürdürmelerini ve güçlendirmelerini temin etmek amacıyla, açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunan ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi hâlli hükümlülerin talebi hâlinde, cezalarının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle infazına, ceza infaz kurumu idaresince hazırlanan değerlendirme raporu dikkate alınarak, hükmün infazına ilişkin işlemleri yapan Cumhuriyet başsavcılığının bulunduğu yer infaz hâkimi tarafından karar verilebilir. (Ek cümle: 4/6/2025-7550/13 md.) Hükümlünün bu infaz usulünden yararlanabilmesi için beş günden az olmamak üzere koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini ceza infaz kurumunda geçirmiş olması gerekir.
(2) (Değişik: 14/4/2020-7242/46 md.) Açık ceza infaz kurumuna ayrılma şartları oluşmasına karşın, iradesi dışındaki bir nedenle açık ceza infaz kurumuna ayrılamayan veya bu nedenle kapalı ceza infaz kurumuna geri gönderilen iyi hâlli hükümlüler, diğer şartları da taşımaları hâlinde, birinci fıkrada düzenlenen infaz usulünden yararlanabilirler.
(3) Yukarıdaki fıkralarda düzenlenen infaz usulünden;
a) Sıfır-altı yaş grubunda çocuğu bulunan ve koşullu salıverilmesine iki yıl veya daha az süre kalan kadın hükümlüler,
b) Maruz kaldıkları ağır bir hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatlarını yalnız idame ettiremeyen ve koşullu salıverilmesine üç yıl veya daha az süre kalan hükümlüler,
diğer şartları da taşımaları hâlinde yararlanabilirler. Ağır hastalık, engellilik veya kocama hâli, Adlî Tıp Kurumundan alınan veya Adalet Bakanlığınca belirlenen tam teşekküllü hastanelerin sağlık kurullarınca düzenlenip Adlî Tıp Kurumunca onaylanan bir raporla belgelendirilmelidir.
(4) (Değişik: 18/6/2014-6545/80 md.) Adli para cezasının ödenmemesi nedeniyle, cezası hapse çevrilen hükümlüler yukarıdaki fıkralardaki infaz usulünden yararlanamazlar.
(5) Denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle cezasının infazına karar verilen hükümlünün, koşullu salıverilme tarihine kadar;
a) Kamuya yararlı bir işte ücretsiz olarak çalıştırılması,
b) Bir konut veya bölgede denetim ve gözetim altında bulundurulması,
c) Belirlenen yer veya bölgelere gitmemesi,
d) Belirlenen programlara katılması,
yükümlülüklerinden bir veya birden fazlasına tabi tutulmasına, denetimli serbestlik müdürlüğünce karar verilir. Hükümlünün risk ve ihtiyaçları dikkate alınarak yükümlülükleri değiştirilebilir. (Ek cümle: 28/3/2023-7445/25 md.) Türk Ceza Kanununun 191 inci maddesinde yer alan kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek veya bulundurmak ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak suçundan hükümlü olanlar ayrıca tedavi ve rehabilitasyon programlarına katılma yükümlülüğüne tabi tutulur.
(6) Hükümlünün;
a) Ceza infaz kurumundan ayrıldıktan sonra, talebinde belirttiği denetimli serbestlik müdürlüğüne beş gün içinde müracaat etmemesi,
b) Hakkında belirlenen yükümlülüklere, denetimli serbestlik müdürlüğünün hazırladığı denetim ve iyileştirme programına, denetimli serbestlik görevlilerinin bu kapsamdaki uyarı ve önerileriyle hakkında hazırlanan denetim planına uymamakta ısrar etmesi,
c) Ceza infaz kurumuna geri dönmek istemesi,
hâlinde, denetimli serbestlik müdürlüğünün talebi üzerine, koşullu salıverilme tarihine kadar olan cezasının infazı için açık ceza infaz kurumuna gönderilmesine, denetimli serbestlik müdürlüğünün bulunduğu yer infaz hâkimi tarafından karar verilir.
(7) (Yeniden Düzenleme: 14/4/2020-7242/46 md.) Hükümlü hakkında denetimli serbestlik tedbiri uygulanmaya başlandıktan sonra işlediği iddia olunan ve cezasının alt sınırı bir yıl veya daha fazla hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suçtan dolayı kamu davası açılmış olması hâlinde, denetimli serbestlik müdürlüğünün talebi üzerine infaz hâkimi tarafından, hükümlünün açık ceza infaz kurumuna gönderilmesine karar verilebilir. Kovuşturma sonucunda beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, davanın reddi veya düşme kararı verilmesi hâlinde, hükümlünün cezasının infazına denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak devam olunmasına infaz hâkimi tarafından karar verilir.
(8) Denetimli serbestlik müdürlüğüne müracaat etmesi gereken sürenin bitiminden itibaren iki gün geçmiş olmasına karşın müracaat etmeyenler ile ceza infaz kurumuna iade kararı verilmesine rağmen iki gün içinde en yakın Cumhuriyet başsavcılığına teslim olmayan hükümlüler hakkında, 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 292 nci ve 293 üncü maddelerinde yazılı hükümler uygulanır.
(9) Yükümlülüklerin gereklerine ve denetim planına uygun davranan hükümlünün koşullu salıverilmesi hakkında denetimli serbestlik müdürlüğü tarafından hazırlanan gerekçeli rapor, 107 nci ve 108 inci maddeler uyarınca işlem yapılmak üzere ilgili mahkemeye gönderilir.
(10) Denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezaların infazına ilişkin esas ve usuller yönetmelikle düzenlenir.
Metin, 7550 sayılı Kanunla yapılan değişiklikler dâhil derlenmiştir. Resmî ve güncel metin için mevzuat.gov.tr esas alınmalıdır.İlgili Mevzuat — 5275 Sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun
Denetimli serbestliğe ilişkin 105/A maddesinin güncel metnine T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden ulaşabilirsiniz.
5275 Sayılı Kanun’u Görüntüle → Kaynak: mevzuat.gov.tr — T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi SistemiBu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir dosya için hukuki görüş veya danışmanlık yerine geçmez. Mevzuat ve uygulama değişebileceğinden, işlem yapmadan önce güncel durumun bir avukat tarafından kontrol edilmesi önerilir.