Engelli Sağlık Kurulu Raporu Hastane Arşivinde Bulunamadı, Vergi Cezası Kesildi: AYM’den Adil Yargılanma İhlali

Anayasa Mahkemesi, engelli aracı alımında ÖTV istisnasından yararlanmak için sunulan sağlık kurulu raporunun hastane arşivinde bulunamaması nedeniyle kesilen vergi ziyaı cezalarına ilişkin davada, ayrı vergi mahkemelerinin aynı raporu farklı değerlendirmesini ve raporun geçmişe etkili ikame edilemeyeceği yorumunu öngörülemez bularak hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verdi. Karar 4 Kasım 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı (B. No: 2021/42538).

Uyuşmazlığın Kaynağı

Başvurucu, Siirt Devlet Hastanesince düzenlenen 22/6/2016 tarihli ve %90 engellilik oranını içeren engelli sağlık kurulu raporuna dayanarak 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu’nun 7. maddesinin ikinci fıkrasındaki istisnadan yararlanıp taşıt almıştı.

Vergi dairesi 2019’da raporun teyidini istediğinde hastane, raporun arşiv kaydı bulunmadığı gerekçesiyle teyit yapamadı. Bunun üzerine başvurucu takdir komisyonuna sevk edildi; bir kat vergi ziyaı cezalı KDV ve ÖTV ile 2016-2019 dönemlerine ilişkin bir kat vergi ziyaı cezalı motorlu taşıtlar vergisi (MTV) tahakkuk ettirildi. Başvurucunun dosyasında ayrıca aynı hastanece düzenlenen, engellilik oranını %91 gösteren ve hastane kayıtlarında mevcut olan 8/5/2019 tarihli ikinci bir rapor da bulunuyordu.

İki Farklı Mahkeme, İki Farklı Sonuç

Başvurucu üç ayrı vergi için üç ayrı dava açtı:

• ÖTV ve KDV davaları: Diyarbakır Vergi Mahkemesi, 22/6/2016 tarihli raporun arşiv ve Ulusal Veri Bankası kayıtlarında bulunmadığını, sonradan alınan 8/5/2019 tarihli raporun da 2016 tarihli rapor yerine geçmişe etkili olarak ikame edilemeyeceğini belirterek davaları reddetti. İstinaf başvurusu da reddedildi.
• MTV davası: İstanbul 1. Vergi Mahkemesi ise raporların sahteliğine ilişkin idarece bir iddia bulunmadığını belirterek davayı kabul etti; karar istinaftan geçerek kesinleşti.

Yani aynı sağlık raporları bir davada başvurucunun engellilik durumunu ispatlamaya yeterli sayılırken diğerinde yeterli sayılmadı.

Anayasa Mahkemesi Neyi İnceleyebilir?

Anayasa Mahkemesi, delillerin değerlendirilmesinin ve kanun yorumunun kural olarak bireysel başvuruda incelenemeyeceğini (Anayasa m. 148/4) hatırlattı. Ancak bariz takdir hatası veya açık keyfilik içeren hâllerde, Anayasa’nın 36. maddesindeki hakkaniyete uygun yargılanma hakkı kapsamında inceleme yapılabilir. Mahkeme bu çerçevede İsmet Murtezaoğlu kararında sayılan ölçütlere (kabul edilebilir hiçbir yoruma dayanılmaması, açıkça yanlış olguların hükme esas alınması, somut olayın açıkça belirli koşullarının gözetilmemesi gibi) atıf yaptı.

İhlal Gerekçesi

• İlgili mevzuatın amacı, engellilik oranı %90 veya daha fazla olan kişilere vergi istisnası tanımaktı; uyuşmazlıkta önemli olan, başvurucunun engellilik durumunun gerçeği yansıtıp yansıtmadığıydı.
• Farklı tarihlerde düzenlenen raporlarda aynı teşhis yer alıyor, engellilik oranları birbirine çok yakındı; raporlar arasında çelişki yoktu ve 8/5/2019 tarihli rapor hastane kayıtlarında mevcuttu.
• İdarenin raporların sahteliğine ilişkin bir iddiası yoktu.
• 2019 tarihli rapor, ilk raporun teşhis ve engellilik oranını teyit ediyordu.

Bu nedenle Diyarbakır Vergi Mahkemesinin, sonradan alınan raporun 2016 tarihli rapor yerine geçmişe etkili olarak ikame edilemeyeceği yönündeki yorumu öngörülemez bulundu; mahkemenin somut olayın açıkça belirli koşullarını gözetmediği ve yargılamanın hakkaniyetini zedelediği sonucuna varıldı. Mahkeme ayrıca aynı sağlık raporunun farklı mahkemelerce farklı değerlendirilmesine dikkat çekti.

Karar ve Sonuçları

• ÖTV ve KDV başvuruları birleştirildi.
• Anayasa’nın 36. maddesindeki hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verildi.
• Karar örneği yeniden yargılama yapılmak üzere Diyarbakır Vergi Mahkemesine (E.2019/1169, K.2020/1102; E.2019/1171, K.2020/1105) gönderildi.
• Tazminat talebi, yeniden yargılamanın yeterli giderim sağlayacağı gerekçesiyle reddedildi.
• Başvurucuya 975,20 TL harç ve 40.000 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 40.975,20 TL yargılama gideri ödenecek.

Vergi Davalarında Rapor ve Belge Sorunu

Karar, kamu kurumlarının kayıt eksikliklerinin yargılamada tek başına vatandaşın aleyhine sonuç doğurmaması gerektiği yönündeki hakkaniyet anlayışını göstermektedir. Vergi uyuşmazlıklarında dayanak belgelerin (sağlık kurulu raporu gibi) sahteliği iddia edilmiyorsa ve belgeler birbirini teyit ediyorsa, yalnızca arşiv kaydının bulunamaması gerekçesiyle istisnanın reddi Anayasa Mahkemesi önünde sorgulanabilir. Ancak her dosyanın koşulları farklıdır; ihlal iddiaları dosyaya özgü değerlendirilmelidir.

İlgili Yargı Kararı

Sık Sorulan Sorular

Engelli sağlık kurulu raporu hastane arşivinde bulunamazsa ÖTV istisnası kaybedilir mi?

Anayasa Mahkemesi somut olayda, raporun arşivde bulunamaması nedeniyle istisnanın reddedilmesini tek başına yeterli görmemiş; aynı hastanece sonradan düzenlenen ve aynı teşhisi içeren raporun, ilk raporun içeriğini teyit ettiğini dikkate almayan yorumu öngörülemez bulmuştur.

Anayasa Mahkemesi delillerin değerlendirilmesini inceleyebilir mi?

Kural olarak hayır; delillerin değerlendirilmesi ve kanun yorumu bireysel başvuru konusu olamaz. Ancak bariz takdir hatası veya açık keyfilik bulunan hâllerde, adil yargılanma hakkı kapsamında inceleme yapılabilir.

Ayrı vergi mahkemelerinin aynı raporu farklı değerlendirmesi hakkı ihlal eder mi?

Kararda, aynı sağlık raporunun farklı mahkemelerce farklı değerlendirilmesine de dikkat çekilmiş; ancak ihlal sonucuna asıl olarak somut olayın açıkça belirli koşullarının gözetilmemesi ve mahkemenin yorumunun öngörülemez bulunması nedeniyle varılmıştır.

Karardan sonra ne olacak?

Dosya yeniden yargılama yapılmak üzere Diyarbakır Vergi Mahkemesine gönderilmiştir. Tazminat talebi reddedilmiş, 40.975,20 TL yargılama giderinin başvurucuya ödenmesine hükmedilmiştir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir dosya için hukuki görüş veya danışmanlık yerine geçmez.