Aşırı Yük Cezasına İtiraz Yolu Kapatıldı: AYM’den “Kesin Karar” Hatasına Mahkemeye Erişim Hakkı İhlali

Anayasa Mahkemesi, 20.072 TL tutarındaki aşırı yük idari para cezasına yapılan itirazın “3.000 TL altında kaldığı” gerekçesiyle kesin olarak reddedilmesini ve itiraz yolunun kapatılmasını mahkemeye erişim hakkının ihlali olarak değerlendirdi. Karar 4 Kasım 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı (B. No: 2023/4554).

Olayın Özeti

Başvurucu adına kayıtlı çekici cinsi araç, yolda rutin trafik kontrolünde durduruldu. 29/1/2022 tarihli tutanakta, aracın izin verilen azami yüklü ağırlığı 15.350 kg aştığı tespit edildi ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 65. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca 20.072 TL idari para cezası verildi.

Başvurucu cezaya itiraz etti. Sivas 1. Sulh Ceza Hâkimliği yetkisizlik kararı vererek dosyayı Erzincan Sulh Ceza Hâkimliğine gönderdi. Erzincan Sulh Ceza Hâkimliği 24/8/2022’de itirazı reddetti ve kararında, idari para cezasının 3.000 TL altında bir meblağ teşkil etmesi nedeniyle kararın miktar itibarıyla kesin olarak verildiğini belirtti. Başvurucu bu kararın hatalı olduğunu ileri sürerek Tunceli Sulh Ceza Hâkimliğine itiraz etti; Tunceli Sulh Ceza Hâkimliği ise kesin karara karşı itiraz yolunun kapalı olduğunu belirterek itiraz hakkında karar verilmesine yer olmadığına hükmetti.

3.000 TL Sınırı Nereden Geliyor?

5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 28. maddesinin onuncu fıkrasına göre üçbin Türk Lirası dahil idari para cezalarına karşı başvuru üzerine verilen kararlar kesindir. Aynı Kanun’un 29. maddesinin birinci fıkrasına göre ise mahkemenin verdiği son karara karşı Ceza Muhakemesi Kanunu’na göre itiraz edilebilir. Dolayısıyla 3.000 TL’yi aşan idari para cezalarına karşı verilen kararlar için itiraz kanun yolu açıktır.

Anayasa Mahkemesinin Değerlendirmesi

Mahkeme, Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında mahkemeye erişim hakkının yalnızca ilk derece mahkemesine dava açma hakkını değil, kanun yollarına başvurma imkânı tanınmışsa bu yollara başvurma hakkını da içerdiğini belirtti.

Somut olayda cezanın miktarı 20.072 TL idi; yani kesinlik sınırının çok üzerindeydi. Bu nedenle Erzincan Sulh Ceza Hâkimliğinin kararına karşı itiraz yolunun açık olması gerekiyordu. Hâkimlik, açık hükümlere aykırı biçimde kararını kesin olarak vererek başvurucunun itiraz yoluna başvurmasını engelledi. Mahkeme, bu uygulamanın kanuni dayanağının bulunmadığı sonucuna vardı ve müdahalenin Anayasa’nın 13. maddesinde belirtilen koşulları sağlamadığına hükmetti.

Mahkeme ayrıca, başvurucunun kararın kesin olmadığı iddiasını önce itiraz merci önünde dile getirmesini yerinde buldu; bu hâlde “haklı beklenti” doğduğundan, kanun yoluna başvurulmuş olması bireysel başvuru süresinin kaçırıldığı anlamına gelmedi.

Karar ve Sonuçları

• Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine karar verildi.
• Karar örneği, ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması amacıyla yeniden yargılama yapılmak üzere Tunceli Sulh Ceza Hâkimliğine (D.İş 2022/1340) gönderildi.
• Tazminat talepleri, yeniden yargılamanın yeterli giderim sağlayacağı gerekçesiyle reddedildi.
• Başvurucuya 40.000 TL vekâlet ücretinden oluşan yargılama gideri ödenecek (adli yardım kapsamında harç yönünden muafiyet bulunuyordu).

İdari Para Cezasına İtirazda Dikkat Edilecekler

Karar, idari para cezalarına karşı yapılan başvurularda kesinlik sınırının doğru uygulanmasının mahkemeye erişim hakkının bir parçası olduğunu göstermektedir. Cezanın miktarı 3.000 TL’yi aşıyorsa, sulh ceza hâkimliğinin başvuru üzerine verdiği karara karşı itiraz yolu açıktır. Bu yolun hatalı biçimde kapatıldığı düşünülüyorsa, kararı veren hâkimlik ve üst merci önünde bu itirazın zamanında ve açıkça ileri sürülmesi, ardından bireysel başvuru süresinin takip edilmesi önem taşır.

İlgili Yargı Kararı

Sık Sorulan Sorular

İdari para cezasına karşı verilen sulh ceza hâkimliği kararı ne zaman kesindir?

5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 28. maddesinin onuncu fıkrasına göre üçbin Türk Lirası dahil idari para cezalarına karşı başvuru üzerine verilen kararlar kesindir. Üç bin Türk Lirasını aşan cezalarda ise itiraz kanun yolu açıktır.

Hâkimlik kararını yanlışlıkla “kesin” verirse ne olur?

Anayasa Mahkemesi, miktarı kesinlik sınırının üzerinde olan bir cezaya ilişkin kararın kesin olarak verilmesini ve itiraz yolunun kapatılmasını kanuni dayanaktan yoksun bularak mahkemeye erişim hakkının ihlali saymıştır.

Kanun yoluna başvurmak bireysel başvuru süresini kaçırmak anlamına gelir mi?

Somut olayda Mahkeme, başvurucunun karara karşı itiraz yolunu işletmesinde haklı beklentisi bulunduğunu kabul etmiş; bu hâlde kanun yoluna başvurulmuş olmasının bireysel başvuru süresinin kaçırıldığı sonucunu doğurmayacağını belirtmiştir.

Karardan sonra ne olacak?

Dosya yeniden yargılama yapılmak üzere Tunceli Sulh Ceza Hâkimliğine gönderilmiştir. Tazminat talepleri reddedilmiş, 40.000 TL vekâlet ücretinin başvurucuya ödenmesine hükmedilmiştir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir dosya için hukuki görüş veya danışmanlık yerine geçmez.